Makale6 dk okuma
Kısaca: İşyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış işçi yıllık ücretli izne hak kazanır (İş Kanunu m. 53). İzin süresi kıdeme göre 1-5 yıl arası 14 gün, 5-15 yıl arası 20 gün, 15 yıl ve üzeri 26 gündür; 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri işçilere en az 20 gün verilir. İzin hakkından vazgeçilemez, izin parça parça kullanılabilir ancak bir bölümü 10 günden az olamaz. Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinlerin ücreti son ücret üzerinden ödenir; bu alacak fesihten itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabidir. İzinlerin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir.

Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenmesini, sağlığını korumasını ve sosyal hayatına zaman ayırabilmesini sağlayan, Anayasa'nın 50. maddesiyle de güvence altına alınmış temel bir haktır. Uygulamada izin sürelerinin hesaplanması, iznin ne zaman ve nasıl kullandırılacağı, iznin bölünmesi ve kullanılmayan izinlerin ücrete dönüşmesi gibi konularda sıklıkla uyuşmazlık çıkmaktadır. Bu yazıda 4857 sayılı İş Kanunu ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği çerçevesinde yıllık izin hakkını, süreleri, kullanım kurallarını, izin ücreti alacağını ve ispat yükünü ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Yıllık İzne Kimler Hak Kazanır?

İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan işçiye yıllık ücretli izin verilir (İş Kanunu m. 53). Bir yıllık süre dolmadan işten ayrılan işçi, o yıl için yıllık izin hakkı kazanmaz. Kısmi süreli ve belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler de, tam süreli çalışanlar gibi yıllık izin hakkından yararlanır.

Mevsimlik ve kampanya işleri gibi nitelikleri gereği bir yıldan az süren işlerde çalışanlar ile sporcular ve deniz ve hava taşıma işlerinde çalışanlar gibi bazı gruplar bu hükümlerin kapsamı dışındadır veya özel düzenlemelere tabidir.

Yıllık İzin Süreleri

Hizmet süresiAsgari izin süresi
1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil)14 gün
5 yıldan fazla, 15 yıldan az20 gün
15 yıl ve daha fazla26 gün
18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri işçilerEn az 20 gün

Bu süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir. Yer altı işlerinde çalışan işçiler gibi bazı gruplar için ilgili mevzuatta ek süreler öngörülebilir.

İzin Süresine Sayılmayan Günler

Yıllık izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz (İş Kanunu m. 56). Örneğin 14 günlük iznini kullanan bir işçinin izin dönemine bir hafta tatili ve bir resmî tatil rastlarsa, bu günler izin süresine eklenir.

Hizmet Süresinin Hesaplanması

İzin hakkının hesaplanmasında işçinin aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir. Ayrıca İş Kanunu'nun 55. maddesinde sayılan bazı süreler (örneğin işçinin hastalık veya kaza nedeniyle işe gelemediği belirli süreler, kadın işçinin doğum öncesi ve sonrası izin süreleri, askerlik dışındaki kanuni ödevler nedeniyle işe gidilemeyen süreler, kısa çalışma süreleri) çalışılmış gibi sayılır.

Yıllık İzin Nasıl Kullanılır?

İznin Bölünmesi

Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. Ancak tarafların anlaşmasıyla izin, bir bölümü on günden az olmamak üzere en fazla üçe bölünerek kullanılabilir (İş Kanunu m. 56). Bu kural, izin amacının (dinlenme) gerçekleşmesini sağlamaya yöneliktir.

Yol İzni

Yıllık iznini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olan işçiye, bunu belgelemek koşuluyla, gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreler için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

İznin Zamanının Belirlenmesi

İşçi izin talebini yazılı olarak işverene bildirir. İşveren, izin kullanım dönemlerini işin düzenine göre belirleyebilir; yüzden fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde izinlerin kullanımına ilişkin işlemleri yürütmek üzere bir izin kurulu oluşturulur. İşveren, Yönetmelikte belirtilen dönemler içinde (genellikle nisan ve ekim ayları arasında) işyerinde toplu izin uygulaması da yapabilir.

İzin Hakkından Vazgeçilemez

Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez (İş Kanunu m. 53/2). İş sözleşmesi devam ederken izin kullandırılmadan karşılığında ücret ödenmesi, izin hakkını ortadan kaldırmaz. Başka bir deyişle, sözleşme devam ederken izin paraya çevrilemez; işçinin izni fiilen kullanması gerekir.

İzin Ücreti

İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan işçiye izin dönemine ilişkin ücretini, izne başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır (İş Kanunu m. 57). İzin ücreti hesaplanırken fazla çalışma ücretleri ile primler, ikramiyeler ve sosyal yardımlar gibi ücret niteliğindeki eklentiler dikkate alınmaz. Parça başı veya yüzde usulüyle çalışan işçilerde ise son bir yıllık ortalama ücret esas alınır.

İzin süresince başka bir işte ücret karşılığı çalıştığı anlaşılan işçiye, bu izin süresi için ödenen ücret geri alınabilir (İş Kanunu m. 58).

Kullanılmayan İzin Ücreti Alacağı

İş sözleşmesi herhangi bir nedenle (istifa, işveren feshi, haklı fesih, emeklilik) sona erdiğinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir (İş Kanunu m. 59). Bu alacak, fesih şekline bağlı olmaksızın doğar; işçi haklı bir neden olmadan istifa etse bile kullanmadığı izinlerin ücretini alır.

Örnek

Altı yıl çalışan ve hiç izin kullanmamış bir işçinin izin hakkı: ilk beş yıl için 5 × 14 = 70 gün, altıncı yıl için 20 gün olmak üzere toplam 90 gündür. Sözleşme sona erdiğinde bu 90 günün ücreti, son brüt ücret üzerinden hesaplanarak ödenir.

Zamanaşımı

Kullanılmayan yıllık izin ücreti alacağı, sözleşme devam ederken muaccel olmadığından zamanaşımı da işlemez. Zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıldır. Bu nedenle uzun yıllar boyunca izin kullanamayan bir işçi, sözleşmenin sona ermesinden sonra tüm geçmiş izin sürelerinin ücretini talep edebilir. Bu alacak için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

İspat Yükü

Yıllık izinlerin kullandırıldığını veya izin ücretinin ödendiğini ispat yükü işverendedir. İşverenler, Yönetmelik uyarınca bir izin kayıt belgesi tutmak ve işçinin izin kullandığını gösteren belgeleri saklamakla yükümlüdür. Yargıtay uygulamasında izin kullanımı, kural olarak işçinin imzasını taşıyan yazılı belgelerle ispatlanmalıdır; tanık beyanları tek başına yeterli kabul edilmemektedir.

İşverenlerin Dikkat Etmesi Gerekenler

  • Her işçi için izin hak edişlerini ve kullanımlarını gösteren izin kayıt belgesinin düzenli tutulması,
  • İzin taleplerinin ve onaylarının yazılı yapılması, izin dönüşünde işçiye imzalatılması,
  • İzinlerin biriktirilmesinin önlenmesi; biriken izinler sözleşme sonunda yüksek maliyet doğurur,
  • İznin bölünmesinde on günlük asgari sürenin gözetilmesi,
  • Bordrolarda izin ücreti ödemesinin ayrıca gösterilmesi.

Sıkça Sorulan Sorular

Yıllık izin hakkı ne zaman doğar?

İşçinin işe başladığı tarihten itibaren, deneme süresi dahil bir yılını doldurduğu anda yıllık izin hakkı doğar. Bir yılı doldurmadan ayrılan işçi o yıl için izin ücreti talep edemez.

Yıllık izin parça parça kullanılabilir mi?

Evet, ancak yalnızca tarafların anlaşmasıyla ve bir bölümü on günden az olmamak üzere en fazla üçe bölünerek kullanılabilir.

İstifa eden işçi kullanmadığı izinlerin ücretini alabilir mi?

Evet. Kullanılmayan izin ücreti, sözleşmenin sona erme şekline bakılmaksızın son ücret üzerinden ödenir.

Hafta sonu ve resmî tatiller yıllık izinden düşülür mü?

Hayır. Yıllık izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.

İşveren yıllık izin yerine para ödeyebilir mi?

Sözleşme devam ederken hayır; izin hakkından vazgeçilemez ve izin fiilen kullandırılmalıdır. Kullanılmayan izinlerin ücrete dönüşmesi yalnızca sözleşmenin sona ermesi halinde mümkündür.

Eskişehir web tasarım: Progela
Zeus Dijital Avukat SEO/GEO Çalışmaları