Kısaca: Evet. Türk Ceza Kanunu'nun 105. maddesinde düzenlenen cinsel taciz suçu, fiziksel temas olmaksızın cinsel amaçlı söz, mesaj, jest veya davranışlarla işlenir; bedensel temas varsa suç cinsel saldırı (TCK m. 102) olarak nitelendirilir. Suçun temel hali 3 ay - 2 yıl hapis veya adli para cezası gerektirir ve şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır. Çocuğa karşı işlenmesi, işyerinde hiyerarşi veya aynı işyerinde çalışma ilişkisinden yararlanılması, elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması gibi nitelikli hallerde ceza artırılır. Cinsel taciz uzlaştırma kapsamında değildir.
Cinsel taciz, kişinin cinsel dokunulmazlığına ve onuruna yönelen, mağdur üzerinde ciddi psikolojik etkiler bırakabilen bir suçtur. Toplumda sıklıkla "fiziksel temas yoksa suç da yoktur" şeklinde yanlış bir kanaat bulunmaktadır. Oysa Türk ceza hukukunda cinsel taciz suçu, tanımı gereği bedensel temas olmaksızın işlenen cinsel amaçlı davranışları kapsar. Bu yazıda cinsel taciz suçunun unsurlarını, cinsel saldırı suçundan farkını, nitelikli hallerini, şikâyet ve yargılama sürecini, işyerinde cinsel tacizin iş hukuku boyutunu ve mağdurun başvurabileceği koruma yollarını ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Cinsel Taciz Suçu Nedir?
Cinsel taciz suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 105. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi cezalandırılır. Kanun "taciz" kavramını tanımlamamıştır; Yargıtay uygulamasında cinsel taciz, bedensel temas içermeyen, cinsel amaçlı ve mağdurun rahatsız olduğu söz, yazı, jest, mimik ve davranışlar olarak tanımlanmaktadır.
Cinsel Taciz Oluşturabilecek Davranışlara Örnekler
- Cinsel içerikli sözler, şakalar veya teklifler,
- Telefon, mesajlaşma uygulamaları, e-posta veya sosyal medya üzerinden cinsel içerikli mesaj, fotoğraf veya video gönderilmesi,
- Cinsel amaçlı ısrarlı bakışlar, el ve vücut hareketleri,
- Teşhircilik,
- Kişinin vücuduyla ilgili cinsel imalı yorumlar.
Suçun oluşması için davranışın cinsel amaçla yapılması gerekir. Cinsel amaç taşımayan rahatsız edici davranışlar ise somut olaya göre hakaret, tehdit veya kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (TCK m. 123) gibi farklı suçları oluşturabilir.
Cinsel Taciz ile Cinsel Saldırı Arasındaki Fark
| Kriter | Cinsel taciz (TCK m. 105) | Cinsel saldırı (TCK m. 102) |
| Bedensel temas | Yok | Var |
| Örnek | Cinsel içerikli mesaj, söz, teşhircilik | Mağdurun vücuduna cinsel amaçla dokunma |
| Şikâyet | Temel hali şikâyete bağlı | Temel hali şikâyete bağlı; nitelikli haller değil |
| Ceza aralığı (temel hal) | 3 ay - 2 yıl hapis veya adli para cezası | 5 yıl - 10 yıl hapis (sarkıntılık düzeyinde kalırsa 2 yıl - 5 yıl) |
Yargıtay, anlık ve kesintili bir temasın bulunduğu durumlarda eylemi cinsel saldırının sarkıntılık düzeyinde kalan hali olarak, temasın hiç bulunmadığı durumlarda ise cinsel taciz olarak nitelendirmektedir. Bu ayrım, cezanın miktarı ve yargılama usulü bakımından büyük önem taşır.
Suçun Cezası
Temel Hal
Cinsel taciz suçunun temel hali için üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Fiilin çocuğa karşı işlenmesi halinde altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
Nitelikli Haller (TCK m. 105/2)
Suçun aşağıdaki hallerde işlenmesi durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılır:
- Hiyerarşi, hizmet, eğitim ve öğretim ilişkisinden ya da aile içi ilişkiden kaynaklanan nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
- Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından,
- Aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
- Posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
- Teşhir suretiyle.
Bu fiiller nedeniyle mağdur; işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmışsa, verilecek ceza bir yıldan az olamaz.
Şikâyet Süresi ve Yargılama Süreci
- Şikâyet: Cinsel taciz suçunun temel hali mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılmalıdır (TCK m. 73). Çocuğa karşı işlenmesi ve nitelikli haller bakımından uygulamada şikâyet aranmamaktadır; ancak her somut olayda güncel içtihat ayrıca değerlendirilmelidir.
- Uzlaştırma: Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesi uyarınca uzlaştırma kapsamı dışındadır. Bu nedenle taraflar arasında uzlaştırma yoluna gidilemez.
- Görevli mahkeme: Kural olarak asliye ceza mahkemesi.
- Mağdurun hakları: Mağdur, soruşturma ve kovuşturma aşamalarında vekille temsil edilebilir. Cinsel saldırı ve bazı cinsel suçlarda mağdura talebi halinde baro tarafından avukat görevlendirilebilir.
Cinsel Taciz Nasıl İspat Edilir?
Cinsel taciz çoğu zaman tanıksız ortamlarda gerçekleştiğinden ispat zorlu olabilir. Bu nedenle delillerin erken aşamada korunması büyük önem taşır:
- Dijital deliller: Mesaj, e-posta, sosyal medya yazışmaları ve gönderilen görsellerin ekran görüntüleri; gönderen hesap ve tarih bilgileriyle birlikte saklanmalıdır.
- Tanıklar: Olaya tanık olan veya mağdurun olaydan hemen sonra durumu anlattığı kişiler.
- Kamera kayıtları: İşyeri, toplu taşıma veya kamusal alanlardaki kayıtlar kısa süre içinde silinebileceğinden hızla talep edilmelidir.
- Mağdur beyanı: Yargıtay, mağdurun tutarlı, ayrıntılı ve hayatın olağan akışına uygun beyanlarını, diğer delillerle desteklendiği ölçüde mahkûmiyete esas alabilmektedir.
İşyerinde Cinsel Taciz: İş Hukuku Boyutu
İşyerinde cinsel taciz, ceza hukukunun yanında iş hukuku bakımından da önemli sonuçlar doğurur:
- İşverenin koruma yükümlülüğü: Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi, işverene işçilerin cinsel tacize uğramamaları ve uğrayanların daha fazla zarar görmemesi için gerekli önlemleri alma yükümlülüğü yükler.
- İşçinin haklı feshi: İşçinin işveren tarafından cinsel tacize uğraması veya işyerinde başka bir çalışan ya da üçüncü kişiler tarafından tacize uğraması ve bunun işverene bildirilmesine rağmen önlem alınmaması, işçi için haklı nedenle derhal fesih sebebidir (İş Kanunu m. 24/II). Bu durumda kıdem tazminatı hakkı doğar.
- Tacizde bulunan işçinin durumu: İşçinin işyerinde başka bir işçiye cinsel tacizde bulunması, işveren için haklı nedenle derhal fesih sebebidir (İş Kanunu m. 25/II).
- Tazminat: Mağdur, failden ve önlem almayan işverenden manevi tazminat talep edebilir.
Koruma Tedbirleri
Cinsel tacizin ısrarlı takip veya şiddet tehlikesiyle birlikte gerçekleştiği durumlarda mağdur, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler talep edebilir. Failin mağdura yaklaşmaması, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi gibi tedbirler aile mahkemesi tarafından, acil durumlarda kolluk amirince de verilebilir. Kanun yalnızca kadınları değil, şiddet mağduru veya şiddet tehlikesi altındaki herkesi kapsar. Ayrıca ısrarlı takip, TCK'nın 123/A maddesinde ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Cinsel taciz için dokunma şart mı?
Hayır. Cinsel taciz suçu tanımı gereği bedensel temas olmaksızın işlenir. Bedensel temas varsa eylem cinsel saldırı suçu olarak değerlendirilir.
Mesajla cinsel taciz suç mudur?
Evet. Cinsel amaçlı mesaj, fotoğraf veya video gönderilmesi cinsel taciz suçunu oluşturur. Elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması nitelikli hal olarak cezanın artırılmasını gerektirir.
Cinsel taciz şikâyet süresi nedir?
Temel hal için şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Bu süre geçirildiğinde şikâyet hakkı düşer.
İşyerinde tacize uğrayan çalışan ne yapabilir?
Savcılığa şikâyette bulunabilir, işverene yazılı bildirimde bulunarak önlem alınmasını isteyebilir, önlem alınmazsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilir ve manevi tazminat davası açabilir.
Cinsel taciz davasında uzlaşma olur mu?
Hayır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar uzlaştırma kapsamı dışındadır.