Makale6 dk okuma
Kısaca: Türkiye'de dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğu (dava şartı arabuluculuk) başlıca uyuşmazlıklar şunlardır: işçi-işveren alacakları ve işe iade (2018), konusu para olan ticari alacak ve tazminatlar ile bunlara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (2019, 2023), tüketici uyuşmazlıkları (2020), kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk süreleri ticari uyuşmazlıklarda 6 + 2 hafta, diğerlerinde 3 + 1 haftadır.

Arabuluculuk, uyuşmazlık taraflarının tarafsız ve bağımsız bir arabulucu yardımıyla kendi çözümlerini ürettikleri bir yöntemdir. Türkiye'de 2013 yılında ihtiyari olarak başlayan arabuluculuk, 2018 yılından itibaren iş uyuşmazlıklarında, ardından ticari, tüketici ve kira uyuşmazlıklarında dava şartı haline getirilmiştir. Bugün pek çok davada mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve bu aşamanın atlanması davanın usulden reddine yol açar. Bu yazıda hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuğun zorunlu olduğunu, her alandaki süreleri ve istisnaları, sürecin işleyişini ve arabuluculuğun sonuçlarını ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı arabuluculuk, belirli uyuşmazlıklarda dava açılabilmesi için önce arabulucuya başvurulmuş olmasını şart koşar. Genel çerçeve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile çizilmiş, her alan için ise ilgili özel kanunlarda düzenleme yapılmıştır. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa mahkeme, herhangi bir esas incelemesi yapmaksızın davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.

Zorunlu Arabuluculuğun Uygulandığı Alanlar

AlanDayanakYürürlükArabuluculuk süresi
İş uyuşmazlıkları7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu m. 31 Ocak 20183 hafta + 1 hafta
Ticari uyuşmazlıklar6102 s. TTK m. 5/A1 Ocak 20196 hafta + 2 hafta
Tüketici uyuşmazlıkları6502 s. Kanun m. 73/A28 Temmuz 20203 hafta + 1 hafta
Kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı, ortaklığın giderilmesi6325 s. Kanun m. 18/B1 Eylül 20233 hafta + 1 hafta

1. İş Uyuşmazlıkları

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleriyle açılan davalarda arabuluculuk zorunludur. Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti gibi alacaklar bu kapsamdadır. İşe iade taleplerinde arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır.

İstisnalar: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

2. Ticari Uyuşmazlıklar

Türk Ticaret Kanunu'nun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için arabuluculuk zorunludur. Örneğin tacirler arasındaki mal bedeli, hizmet bedeli, cezai şart ve tazminat talepleri bu kapsamdadır.

1 Eylül 2023 tarihinden itibaren bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da açıkça zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmıştır. Buna karşılık bir şeyin teslimi, sözleşmenin feshi veya bir hakkın tespiti gibi konusu para olmayan ticari davalar zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

3. Tüketici Uyuşmazlıkları

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında tüketici mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Ancak tüketici hakem heyetlerinin görev alanına giren (parasal sınırın altındaki) uyuşmazlıklar ile kanunda sayılan bazı davalar bu zorunluluğun dışındadır. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda önce tüketici hakem heyetine başvurulması gerekir. Hakem heyeti parasal sınırları her yıl yeniden belirlendiğinden, başvuru tarihindeki sınırın kontrol edilmesi gerekir.

4. Kira, Kat Mülkiyeti, Komşu Hakkı ve Ortaklığın Giderilmesi

1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle, 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi uyarınca aşağıdaki uyuşmazlıklarda da arabuluculuk zorunlu hale gelmiştir:

  • Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar: Kira bedelinin tespiti, kira alacağı, kiranın uyarlanması ve tahliye talepli davalar. Ancak İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki tahliye takipleri bu zorunluluğun dışındadır.
  • Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan aidat, ortak gider ve kullanım uyuşmazlıkları.
  • Komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar: Taşkınlık, gürültü, su ve sınır uyuşmazlıkları gibi.
  • Ortaklığın giderilmesi: Taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davaları. Miras kalan taşınmazların paylaşımında mirasçılar artık önce arabulucuya başvurmak zorundadır.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

  1. Başvuru: Karşı tarafın yerleşim yerindeki veya kanunda belirtilen yetkili yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurulur. Başvuru e-Devlet ve UYAP üzerinden elektronik olarak da yapılabilir.
  2. Arabulucunun atanması: Büro, Adalet Bakanlığı sicilindeki uzmanlık alanına sahip arabulucular arasından görevlendirme yapar. Taraflar anlaşarak bir arabulucu da seçebilir.
  3. Görüşmeler: Arabulucu tarafları bilgilendirir, görüşmeleri yönetir ve uzlaşma seçeneklerini değerlendirmelerine yardımcı olur. Görüşmeler yüz yüze veya uygun durumlarda elektronik ortamda yapılabilir.
  4. Sonuç: Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.

Zamanaşımı ve Süreler

Arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Bu kural, başvuru tarihinde sürenin dolmak üzere olduğu durumlarda hakların korunması bakımından önemlidir.

İlk Toplantıya Katılmamanın Sonucu

Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmazsa, süreç sona erer. Katılmayan taraf, sonradan açılacak davada haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.

Arabuluculuk Ücreti

Dava şartı arabuluculukta ilk iki saatlik görüşmenin ücreti, taraflar anlaşamazsa Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. Tarife her yıl güncellenmektedir.

Anlaşma Belgesinin Hukuki Değeri

Taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından birlikte imzalanan anlaşma belgesi, ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icra takibine konu edilebilir. Taraflar avukatsız katılmışsa, belgenin icra edilebilirliği için mahkemeden şerh alınması gerekir. Anlaşmaya varılan konular hakkında taraflar daha sonra dava açamaz.

Arabuluculuğun Avantajları

  • Hız: Yıllar sürebilecek bir yargılama yerine haftalar içinde sonuç alınabilir.
  • Maliyet: Harç, bilirkişi ve diğer yargılama giderlerinden tasarruf edilir.
  • Gizlilik: Görüşmelerde yapılan açıklamalar ve teklifler gizlidir; sonradan açılacak davada delil olarak kullanılamaz.
  • Esnek çözümler: Taksitli ödeme, ticari ilişkinin devamı veya özür gibi mahkemenin hükmedemeyeceği çözümler üzerinde anlaşılabilir.
  • İlişkilerin korunması: Özellikle ticari ortaklar, komşular ve mirasçılar arasında ilişkilerin bozulmadan sürdürülmesine katkı sağlar.

İhtiyari Arabuluculuk

Zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında kalan uyuşmazlıklarda da taraflar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konularda ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa elverişli değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi davalarda arabuluculuk zorunludur?

İşçi-işveren alacakları ve işe iade, konusu para olan ticari alacak ve tazminatlar, tüketici uyuşmazlıkları ile kira, kat mülkiyeti, komşu hukuku ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

Arabuluculuğa başvurmadan dava açarsam ne olur?

Mahkeme davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder. Bu durumda yargılama giderleri davacı üzerinde kalır.

Arabuluculuk ne kadar sürer?

Ticari uyuşmazlıklarda altı hafta (zorunlu hallerde iki hafta uzatılabilir), iş, tüketici ve kira gibi diğer uyuşmazlıklarda üç hafta (zorunlu hallerde bir hafta uzatılabilir) içinde sonuçlandırılır.

Miras kalan evin satışı için arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. 1 Eylül 2023'ten itibaren ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?

Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur.

Eskişehir web tasarım: Progela
Zeus Dijital Avukat SEO/GEO Çalışmaları