Makale6 dk okuma
Kısaca: Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ve boşanmanın tüm sonuçları üzerinde uzlaştıkları bir protokolü hâkim önünde bizzat onaylamaları gerekir (TMK m. 166/3). Protokolde velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi-manevi tazminat, mal paylaşımı ve yargılama giderleri açıkça düzenlenmelidir. Eksik veya belirsiz bırakılan her konu, boşanma sonrasında yeni bir davaya dönüşebilir.

Anlaşmalı boşanma, eşlerin evliliği sona erdirme konusunda ve boşanmanın hukuki sonuçları hakkında uzlaştığı durumlarda başvurulan ve çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanan bir boşanma yoludur. Çekişmeli boşanmaya göre çok daha kısa sürmesi ve tarafları daha az yıpratması nedeniyle sıklıkla tercih edilir. Ancak sürecin sağlıklı ilerlemesinin ve boşanma sonrasında yeni uyuşmazlıklar doğmamasının anahtarı, eşlerin imzalayacağı anlaşmalı boşanma protokolünün eksiksiz ve açık hazırlanmasıdır. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokolde mutlaka yer alması gereken konuları, duruşma sürecini ve uygulamada sık yapılan hataları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Anlaşmalı Boşanma Nedir?

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen ve "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" genel boşanma sebebinin özel bir görünümüdür. Kanun, belirli şartların varlığı halinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını kabul eder. Bu sayede eşlerin kusur, şiddetli geçimsizlik veya diğer olguları ayrıca ispat etmesine gerek kalmaz.

Anlaşmalı Boşanmanın Şartları

  • Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması: Süre, evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma yoluna gidilemez; bu durumda ancak çekişmeli boşanma davası açılabilir.
  • Ortak başvuru veya kabul: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi gerekir.
  • Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi: Eşlerin her ikisinin de duruşmaya katılması ve iradelerini hâkim önünde serbestçe açıklaması zorunludur. Taraflar avukatla temsil edilse bile duruşmaya bizzat katılmaları gerekir.
  • Protokolün hâkimce uygun bulunması: Hâkim, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında tarafların kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi halinde boşanmaya karar verilir.

Protokolde Yer Alması Gereken Konular

1. Velayet

Ortak ergin olmayan çocuk varsa, velayetin hangi eşe bırakılacağı açıkça belirtilmelidir. Yargıtay, çocuğun üstün yararına uygun olması ve tarafların talep etmesi halinde ortak velayet düzenlemesini de kabul etmektedir. Ortak velayet tercih edilecekse, çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı ve önemli kararların nasıl alınacağı protokolde düzenlenmelidir. Hâkim, velayet konusunda tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir; çocuğun yararına aykırı bir düzenlemeyi değiştirebilir.

2. Çocukla Kişisel İlişki

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla kuracağı kişisel ilişki (görüş günleri) ayrıntılı olarak düzenlenmelidir. Belirsiz ifadeler, boşanma sonrasında en sık uyuşmazlık çıkan konulardan biridir. İyi bir düzenlemede şu unsurlar yer alır:

  • Hafta sonu görüşmelerinin sıklığı (örneğin ayın birinci ve üçüncü hafta sonları), alma ve teslim saatleri,
  • Dini bayramlar, yılbaşı ve doğum günlerinin nasıl paylaşılacağı,
  • Yarıyıl ve yaz tatilinde birlikte geçirilecek süreler,
  • Çocuğun teslim alınacağı ve teslim edileceği yer,
  • Telefon ve görüntülü görüşme imkânları,
  • Ebeveynlerden birinin farklı bir şehre taşınması halinde düzenlemenin nasıl uygulanacağı.

3. İştirak Nafakası

Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katılım payı olan iştirak nafakasının miktarı, ödeme günü, ödeme yöntemi ve banka hesap bilgileri belirtilmelidir. Enflasyonun etkisini karşılamak için nafakanın her yıl hangi oranda artırılacağının (örneğin bir önceki yılın TÜFE oranında) protokolde kararlaştırılması önerilir. Aksi halde nafakanın artırılması için ayrıca dava açılması gerekebilir. Okul, kurs ve özel sağlık giderlerinin nasıl paylaşılacağı da ayrıca düzenlenebilir.

4. Yoksulluk Nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe ödenecek yoksulluk nafakası talep ediliyorsa miktarı, artış oranı ve ödeme koşulları yazılmalıdır. Taraflar nafaka talep etmiyorsa bunun da protokolde açıkça belirtilmesi, ileride doğabilecek tereddütleri ortadan kaldırır. Yoksulluk nafakası, nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer.

5. Maddi ve Manevi Tazminat

Taraflar birbirlerinden maddi veya manevi tazminat talep edip etmediklerini protokolde düzenlemelidir. Tazminat ödenecekse tutarı ve ödeme takvimi belirtilmelidir. Tazminat talebinden vazgeçiliyorsa bu da açıkça yazılmalıdır.

6. Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Eşyaların Paylaşımı

1 Ocak 2002 tarihinden sonra edinilen mallar bakımından yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Protokolde evlilik süresince edinilen taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, yatırım araçları, şirket payları ve ev eşyalarının nasıl paylaşılacağı ayrıntılı biçimde düzenlenebilir. Taşınmaz devri öngörülüyorsa:

  • Taşınmazın il, ilçe, ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri,
  • Devrin hangi eşe yapılacağı ve devir tarihi,
  • Devir masraflarının kim tarafından karşılanacağı,
  • Varsa kredi borcunun kim tarafından ödeneceği

açıkça yazılmalıdır. Taraflar mal rejimi tasfiyesine ilişkin haklarını ileride ayrı bir davada ileri sürmek istiyorlarsa bunu protokolde "saklı tutulmuştur" şeklinde açıkça belirtmelidir. Aksi halde "tarafların birbirinden başkaca talebi yoktur" gibi genel ifadeler, mal rejimi alacaklarından feragat olarak yorumlanabilir.

7. Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti

Dava masraflarının ve avukatlık ücretlerinin kim tarafından karşılanacağı, taraflar lehine vekâlet ücreti talep edilip edilmeyeceği protokolde düzenlenmelidir.

Anlaşmalı Boşanma Süreci Nasıl İşler?

  1. Protokolün hazırlanması ve imzalanması: Eşler protokol üzerinde uzlaşır ve imzalar.
  2. Davanın açılması: Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde (aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde) açılır.
  3. Duruşma: Mahkeme duruşma günü belirler. Duruşmada hâkim eşleri ayrı ayrı dinler, protokolü özgür iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar ve protokolü inceler.
  4. Karar: Şartlar sağlanmışsa boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verilir.
  5. Kesinleşme: Taraflar istinaf yoluna başvurmayacaklarını beyan edip feragat ederlerse karar kısa sürede kesinleşir; aksi halde gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresinin dolması beklenir.
  6. Nüfus kaydı: Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayıtlara işlenir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

  • Genel ve belirsiz ifadeler: "Babası çocuğu uygun zamanlarda görebilir" gibi ifadeler uygulanabilir değildir ve uyuşmazlığa davetiye çıkarır.
  • Nafaka artışının unutulması: Artış oranı belirlenmemiş nafakalar zamanla değer kaybeder.
  • Mal rejimi haklarından farkında olmadan feragat: Protokoldeki genel feragat ifadeleri, ileride mal rejimi alacağı talep edilmesini engelleyebilir.
  • Vergi ve masrafların düşünülmemesi: Taşınmaz devirlerinde tapu harcı ve diğer masrafların kimin tarafından ödeneceğinin yazılmaması.
  • Baskı altında imzalanan protokoller: Hâkim, iradenin serbest olmadığı kanaatine varırsa boşanmaya karar vermez.

Protokole Aykırılık Halinde Ne Olur?

Boşanma kararıyla onaylanan protokolün mali hükümleri ilam niteliğindedir ve icra yoluyla takip edilebilir. Nafaka ödenmezse icra takibi yapılabilir; ayrıca nafaka yükümlülüğüne aykırılık, İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca tazyik hapsi yaptırımına bağlanmıştır. Çocukla kişisel ilişkinin kurulmasının engellenmesi halinde ise aile mahkemesine başvurularak kişisel ilişkinin yerine getirilmesi talep edilebilir ve bu durum velayetin değiştirilmesi sebebi olarak da değerlendirilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma kaç ayda sonuçlanır?

Mahkemelerin iş yüküne göre değişmekle birlikte, dava açıldıktan sonra duruşma genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde yapılır ve boşanma kararı çoğu zaman ilk duruşmada verilir.

Eşlerden biri duruşmaya gelmezse anlaşmalı boşanma olur mu?

Hayır. Hâkimin her iki eşi de bizzat dinlemesi zorunludur. Eşlerden biri duruşmaya katılmazsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava çekişmeli boşanma olarak devam edebilir.

Bir yıllık evlilik süresi dolmadan anlaşmalı boşanabilir miyiz?

Hayır. Bu durumda ancak genel hükümlere göre çekişmeli boşanma davası açılabilir. Taraflar dava sırasında boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşsalar dahi, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının ispatı gerekir.

Protokol duruşmada değiştirilebilir mi?

Evet. Taraflar duruşmada protokolde değişiklik yapabilir; hâkim de çocukların ve tarafların menfaatine göre değişiklik önerebilir. Değişikliklerin her iki eş tarafından kabul edilmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanmada avukat zorunlu mu?

Hayır, taraflar davayı kendileri de açabilir. Ancak protokolün hukuki sonuçları uzun yıllar boyunca etkili olacağından, özellikle mal paylaşımı ve nafaka içeren protokollerin hazırlanmasında hukuki destek alınması yaygın bir uygulamadır.

Eskişehir web tasarım: Progela
Zeus Dijital Avukat SEO/GEO Çalışmaları