Kısaca: Yabancılar, değeri en az 400.000 ABD Doları olan bir veya birden fazla taşınmaz satın alıp tapuya 3 yıl satılmayacağına dair şerh koydurarak istisnai yoldan Türk vatandaşlığına başvurabilir. Satış bedelinin ve değerleme raporundaki değerin bu tutarı karşılaması, ödemenin bankacılık sistemiyle yapılması ve döviz alım belgesi alınması gerekir. Süreç; hukuki inceleme, değerleme, ödeme, tapu devri, uygunluk belgesi, ikamet izni ve vatandaşlık başvurusu aşamalarından oluşur. Kurallar sık değiştiğinden işlem tarihindeki mevzuat mutlaka kontrol edilmelidir.
Türkiye, belirli tutarda yatırım yapan yabancılara olağan vatandaşlık şartlarını (uzun süreli ikamet, dil yeterliliği gibi) aramaksızın istisnai yoldan Türk vatandaşlığı kazanma imkânı tanımaktadır. Bu yolların en sık tercih edileni, taşınmaz edinimi yoluyla vatandaşlıktır. Ancak süreç; asgari tutar, değerleme raporu, ödeme şekli, döviz dönüşümü ve devir yasağı gibi birçok teknik şarta bağlıdır ve bu şartlar zaman içinde değişebilmektedir. Bu yazıda taşınmaz edinimi yoluyla vatandaşlığın hukuki dayanağını, güncel şartlarını, başvuru sürecini, aile bireylerinin durumunu ve sık yapılan hataları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Hukuki Dayanak
Yatırım yoluyla vatandaşlık, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12. maddesi ile Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 20. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen yatırım şartlarını sağlayan yabancıların istisnai yoldan vatandaşlık kazanabileceğini öngörür. Uygulamaya ilişkin ayrıntılar ise Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün genelge ve düzenlemeleriyle belirlenir.
Taşınmaz yatırımı dışında; belirli tutarda sabit sermaye yatırımı, bankaya mevduat yatırılması, devlet borçlanma araçları veya gayrimenkul yatırım fonu katılma payı alınması ve belirli sayıda istihdam sağlanması gibi diğer yatırım seçenekleri de bulunmaktadır.
Temel Şartlar
1. Asgari Yatırım Tutarı
Taşınmaz veya taşınmazların değerinin en az 400.000 ABD Doları ya da karşılığı döviz veya Türk lirası olması gerekir. Bu tutar 2022 yılında 250.000 ABD Dolarından 400.000 ABD Dolarına yükseltilmiştir. Tutarın karşılanıp karşılanmadığı, hem tapudaki satış bedeli hem de değerleme raporundaki değer üzerinden kontrol edilir.
2. Değerleme Raporu
Taşınmazın değerinin, yetkili değerleme kuruluşlarınca hazırlanan değerleme raporu ile tespit edilmesi gerekir. Değerleme raporundaki değer asgari tutarın altında kalırsa, satış bedeli yüksek gösterilmiş olsa bile başvuru kabul edilmez. Değerleme raporunun geçerlilik süresi ve hangi kuruluşlardan alınabileceği gibi konular idari düzenlemelerle belirlendiğinden, işlem tarihindeki kuralların teyit edilmesi gerekir.
3. Üç Yıllık Devir Yasağı
Edinilen taşınmazın üç yıl süreyle satılmayacağına, devredilmeyeceğine dair tapu kütüğüne şerh konulması zorunludur. Bu süre dolmadan taşınmaz satılamaz; şerh, vatandaşlık kazanıldıktan sonra da süre bitimine kadar devam eder.
4. Ödemenin Bankacılık Sistemiyle Yapılması
Satış bedelinin banka aracılığıyla ödenmesi ve yurt dışından getirilen dövizin Türkiye'deki bir bankaya satıldığını gösteren döviz alım belgesinin (DAB) alınması gerekir. Ödemenin satıcının hesabına yapıldığı ve tutarın taşınmaz bedeli olarak ödendiği banka dekontlarıyla belgelenmelidir. Taksitli ödemelerde her bir ödemenin ayrı ayrı belgelendirilmesi önem taşır.
5. Diğer Şartlar
- Taşınmazın daha önce bir yabancıya vatandaşlık amacıyla satılmış olmaması,
- İşlemin gerçek bir satış niteliğinde olması ve muvazaalı görünüm taşımaması,
- Taşınmazın hukuki durumunun (yapı kullanma izni, kat mülkiyeti veya kat irtifakı) idari düzenlemelerde aranan koşullara uygun olması,
- Başvuru sahibinin milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden bir durumunun bulunmaması.
Birden Fazla Taşınmazla Başvuru
Asgari tutar tek bir taşınmazla karşılanabileceği gibi, şartları sağlamak kaydıyla birden fazla taşınmaz birlikte değerlendirilebilir. Bu durumda her bir taşınmaz için değerleme raporu alınması, ödemelerin belgelendirilmesi ve tümüne üç yıllık şerh konulması gerekir. Taşınmazların farklı zamanlarda alınması halinde, başvurunun hangi aşamada yapılacağının planlanması önemlidir.
Satış Vaadi Sözleşmesiyle Alım
Henüz inşaat aşamasında olan projelerden alım yapılması halinde, noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesi ile de vatandaşlık başvurusu yapılabilir. Bu durumda sözleşmenin tapu kütüğüne şerh edilmesi ve bedelin peşin ödendiğinin belgelenmesi gibi ek şartlar aranır. Satış vaadi yoluyla yapılan alımlarda proje riski, teslim tarihi ve yüklenicinin mali durumunun ayrıca incelenmesi gerekir.
Başvuru Süreci Adım Adım
- Taşınmazın belirlenmesi ve hukuki inceleme: Tapu kaydı, mülkiyet durumu, ipotek, haciz ve şerhler gibi takyidatlar, imar durumu ve yapı kullanma izni incelenir.
- Değerleme raporunun alınması: Taşınmazın değerinin asgari tutarı karşıladığı teyit edilir.
- Vergi numarası ve banka hesabı: Yabancı alıcı için vergi kimlik numarası alınır ve gerekli banka hesapları açılır.
- Ödeme ve döviz alım belgesi: Bedel bankacılık sistemiyle ödenir, döviz alım belgesi alınır.
- Tapu devri: Satış, tapu müdürlüğünde yapılır; üç yıllık satmama şerhi tapuya işlenir. Yabancının Türkçe bilmemesi halinde yeminli tercüman bulunması gerekir.
- Uygunluk belgesi: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından vatandaşlık için uygunluk belgesi düzenlenir.
- İkamet izni: Uygunluk belgesine dayanarak ikamet izni başvurusu yapılır.
- Vatandaşlık başvurusu: Başvuru, yetkili makamlar nezdinde yapılır; gerekli belgeler (pasaport, doğum belgesi, evlilik belgesi, fotoğraf vb.) apostilli ve tercümeli olarak sunulur.
- Güvenlik araştırması ve karar: Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından yapılan inceleme sonrasında vatandaşlık kararı verilir.
Aile Bireylerinin Durumu
Başvuru sahibinin eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocukları da aynı başvuruya dahil edilebilir. Ergin çocuklar ise kural olarak ayrı yatırım şartını sağlamadıkça bu kapsamda değerlendirilmez. Aile bireylerinin kimlik ve aile bağını gösteren belgelerin eksiksiz ve usulüne uygun onaylı olarak hazırlanması, sürecin hızlı ilerlemesi açısından önemlidir.
Vergi ve Masraflar
Taşınmaz ediniminde tapu harcı, döner sermaye ücreti, değerleme raporu ücreti, tercüme ve noter masrafları gibi giderler bulunur. Konut alımlarında katma değer vergisi istisnası gibi düzenlemeler de belirli koşullarda gündeme gelebilir. Bu giderlerin kim tarafından karşılanacağının satış sözleşmesinde açıkça belirlenmesi önerilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Değerleme raporunun dikkate alınmaması: Satış bedeli yüksek gösterilse bile değerleme raporundaki değer asgari tutarın altında kalırsa başvuru reddedilir.
- Nakit veya belgesiz ödemeler: Bankacılık sistemi dışında yapılan ödemeler vatandaşlık başvurusunda dikkate alınmaz.
- Takyidatlı taşınmaz alımı: İpotek, haciz veya ihtiyati tedbir bulunan taşınmazlar süreci uzatabilir veya imkânsız hale getirebilir.
- İskânsız yapılar: Yapı kullanma izni olmayan taşınmazlar, devir ve başvuru aşamasında sorun yaratabilir.
- Güncel düzenlemelerin takip edilmemesi: Asgari tutar, değerleme ve ödeme kuralları zaman zaman değişmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'de ev alarak vatandaşlık için ne kadar yatırım gerekir?
Güncel düzenlemeye göre taşınmazın değerinin en az 400.000 ABD Doları veya karşılığı döviz ya da Türk lirası olması gerekir. Bu tutarın hem satış bedeli hem de değerleme raporu ile karşılanması aranır.
Vatandaşlık için alınan taşınmaz ne zaman satılabilir?
Tapuya konulan şerh nedeniyle taşınmaz, edinim tarihinden itibaren üç yıl dolmadan satılamaz.
Eşim ve çocuklarım da vatandaşlık alabilir mi?
Evet. Başvuru sahibinin eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocukları aynı başvuruya dahil edilebilir.
Vatandaşlık başvurusu için Türkiye'de yaşamak zorunlu mu?
Hayır. Yatırım yoluyla vatandaşlıkta olağan yoldan vatandaşlıkta aranan uzun süreli ikamet şartı aranmaz. Ancak süreç içinde ikamet izni alınması gerekir.
Vatandaşlık başvurusu ne kadar sürer?
Süre; taşınmazın hukuki durumu, belgelerin eksiksizliği ve güvenlik araştırmasının seyrine göre değişir. Tapu devrinden sonraki aşamalar genellikle birkaç ay sürmektedir.