Kısaca: Limited şirket sözleşmesinde ticaret unvanı ve merkez, işletme konusu, esas sermaye ile payların sayısı ve itibari değeri ve ilanların şekli bulunması zorunludur (TTK m. 576). Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, önalım ve önerme hakları, rekabet yasağı, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma sebepleri ile imtiyazlar ise ancak sözleşmede yer alırlarsa bağlayıcıdır (TTK m. 577). 1 Ocak 2024'ten itibaren asgari esas sermaye 50.000 TL'dir. Hazır şablonlar yerine ortakların ihtiyacına göre hazırlanan bir sözleşme, ileride çıkabilecek ortaklık uyuşmazlıklarını önemli ölçüde önler.
Limited şirket, ortakların sorumluluğunun kural olarak taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olduğu, kuruluşu ve yönetimi görece basit olan ve bu nedenle küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından en sık tercih edilen şirket türüdür. Şirketin kuruluşunda hazırlanan şirket sözleşmesi (uygulamadaki yaygın adıyla ana sözleşme), ortaklar arasındaki ilişkileri, şirketin yönetimini, pay devirlerini ve olası ayrılık senaryolarını yıllarca belirleyecek temel belgedir. Bu yazıda limited şirketin temel özelliklerini, sözleşmede bulunması zorunlu ve önerilen hükümleri, kuruluş sürecini ve uygulamada sık karşılaşılan sorunları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Limited Şirketin Temel Özellikleri
- Ortak sayısı: Bir veya daha fazla gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulabilir; ortak sayısı elliyi aşamaz. Tek ortaklı limited şirket kurulması mümkündür.
- Asgari sermaye: Esas sermaye, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen asgari tutardan az olamaz. 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren kurulan limited şirketler için bu tutar 50.000 Türk lirasıdır. Esas sermaye payları en az 25 Türk lirası veya katları olarak belirlenir.
- Ortakların sorumluluğu: Ortaklar, şirket borçlarından kural olarak sorumlu değildir; yalnızca taahhüt ettikleri sermayeyi ödemekle ve sözleşmede öngörülmüşse ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Ancak şirketten tahsil edilemeyen kamu alacakları (vergi, SGK primi) bakımından ortaklar, sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir.
- Organlar: Genel kurul ve müdür veya müdürler kurulu. En az bir ortağın, şirket sözleşmesiyle müdür olarak atanması ve şirketi temsil yetkisine sahip olması gerekir.
Şirket Sözleşmesinde Bulunması Zorunlu Hususlar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 576. maddesine göre şirket sözleşmesinde şu hususların bulunması zorunludur:
1. Ticaret Unvanı ve Merkez
Ticaret unvanında "limited şirket" ibaresinin yer alması gerekir. Unvanın başka bir şirketin unvanıyla karışıklığa yol açmaması ve gerçeği yansıtması zorunludur. Şirket merkezinin bulunduğu yer, yetkili ticaret sicili müdürlüğünü ve mahkemeleri belirler.
2. İşletme Konusu
Şirketin faaliyet alanı, esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış şekilde yazılmalıdır. İşletme konusunun gereğinden dar tutulması, ileride faaliyet alanı genişletilmek istendiğinde sözleşme değişikliği ihtiyacı doğurur. Öte yandan aşırı geniş ve belirsiz yazılmış konular, ticaret sicili müdürlüğü tarafından kabul edilmeyebilir. Bazı faaliyetler (finans, eğitim, sağlık gibi) ayrıca izin veya lisans gerektirdiğinden, işletme konusunun bu açıdan da değerlendirilmesi gerekir.
3. Esas Sermaye ve Paylar
Esas sermayenin itibari değeri, esas sermaye paylarının sayısı ve itibari değerleri ile ortakların hangi paylara sahip olduğu belirtilir. Ayni sermaye konulması halinde, konulan değerin niteliği ve değerlemesi ayrıca gösterilir.
4. İlanların Şekli
Şirket tarafından yapılacak ilanların hangi yolla (Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, internet sitesi gibi) yapılacağı belirtilir.
Ancak Sözleşmede Yer Alırsa Geçerli Olan Hükümler
Kanunun 577. maddesi, ancak şirket sözleşmesinde öngörülmeleri halinde bağlayıcı olacak hükümleri sayar. Bu hükümler, şirketin hayatı boyunca ortakların ilişkilerini doğrudan etkiler ve sözleşmenin en kritik bölümünü oluşturur:
Ek Ödeme ve Yan Edim Yükümlülükleri
Şirketin bilanço zararını karşılayamaması veya olağanüstü bir finansman ihtiyacı doğması halinde ortaklardan ek ödeme talep edilebilmesi, ancak sözleşmede öngörülmüşse mümkündür. Ek ödeme yükümlülüğü, her bir payın itibari değerinin iki katını aşamaz. Yan edim yükümlülükleri ise ortağın şirkete belirli bir mal veya hizmet sağlaması gibi parasal olmayan yükümlülükleri kapsar.
Önerme, Önalım, Geri Alım ve Alım Hakları
Bu haklar, bir ortağın payını devretmek istemesi halinde diğer ortaklara veya şirkete öncelik tanınmasını sağlar. Böylece şirkete istenmeyen kişilerin ortak olması önlenebilir. Hakların kullanım süresi, bedelin nasıl belirleneceği (örneğin bağımsız değerleme) ve ödeme koşulları ayrıntılı olarak düzenlenmelidir.
Rekabet Yasağı
Limited şirkette ortaklar için kanuni bir rekabet yasağı bulunmaz; rekabet yasağı ancak sözleşmede öngörülürse ortaklar bakımından bağlayıcı olur. Ortakların aynı alanda başka bir şirkete ortak olması veya faaliyet göstermesi engellenmek isteniyorsa, bu yasağın kapsamı, süresi ve yaptırımı sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Müdürler için ise kanuni rekabet yasağı bulunmaktadır.
Cezai Şartlar
Kanuni veya sözleşmesel yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak cezai şartlar sözleşmede düzenlenebilir.
Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma
Ortağın hangi hallerde şirketten çıkma hakkı bulunduğu ve hangi haklı sebeplerle genel kurul kararıyla şirketten çıkarılabileceği sözleşmede düzenlenebilir. Bu düzenleme, özellikle ortaklar arasında anlaşmazlık çıktığında uzun ve masraflı davaların önüne geçer. Çıkan veya çıkarılan ortağa ödenecek ayrılma akçesinin hesaplanma yöntemi de belirlenmelidir.
Oy Hakkı ve İmtiyazlar
Kanunda oy hakkı payların itibari değerine göre belirlenir. Sözleşmede belirli paylara oyda, kâr payında veya müdür seçiminde imtiyaz tanınabilir. İmtiyazlar, kurucu ortakların şirket üzerindeki kontrolünü korumak için sıklıkla kullanılan araçlardır.
Genel Kurul Toplantı ve Karar Nisapları
Belirli kararlar için kanundaki nisaplardan daha ağır nisaplar öngörülebilir. Örneğin önemli yatırım kararları, taşınmaz satışları veya yeni ortak alınması için oybirliği şartı konulabilir.
Müdürlerin Seçimi ve Temsil Yetkisi
Şirketi yönetecek ve temsil edecek müdürlerin kim olacağı, görev süreleri, temsil yetkisinin şekli (münferit veya müşterek imza) ve yetki sınırları sözleşmede veya genel kurul kararıyla belirlenir. Müdürlerin belirli tutarı aşan işlemler için genel kurul onayına tabi tutulması, ortakların şirket üzerindeki denetimini güçlendirir. Ancak temsil yetkisine getirilen sınırlamaların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi gerekir.
Pay Devri
Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler, yazılı şekilde yapılmalı ve imzalar noterce onaylanmalıdır. Kural olarak devrin geçerliliği genel kurulun onayına bağlıdır ve genel kurul, sebep göstermeden onay vermeyi reddedebilir. Şirket sözleşmesi, onay şartını kaldırabilir veya ret sebeplerini sınırlayabilir. Pay devri, ticaret siciline tescil edilir.
Kuruluş Süreci Adım Adım
- Unvan kontrolü: Ticaret unvanının uygunluğu MERSİS üzerinden kontrol edilir.
- Şirket sözleşmesinin hazırlanması: Sözleşme MERSİS sistemine girilir veya hazırlanan metin sisteme aktarılır.
- İmza: Sözleşme, kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğü huzurunda veya noterde imzalanır.
- Sermaye yükümlülükleri: Nakdi sermaye, kanunda öngörülen süre içinde ödenir; ayni sermaye için değerleme raporu alınır.
- Tescil ve ilan: Şirket ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir. Şirket, tescille tüzel kişilik kazanır.
- Vergi ve SGK kayıtları: Tescil sonrasında vergi dairesi ve SGK işyeri tescil işlemleri tamamlanır.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar
- Hazır şablon kullanımı: Ticaret sicili örneklerinin aynen kullanılması, 577. maddedeki koruyucu hükümlerin hiçbirinin sözleşmede yer almamasına yol açar.
- Eşit paylı iki ortak: Yüzde elli-elli paylı şirketlerde karar alınamaması (kilitlenme) riskine karşı çözüm mekanizması öngörülmemesi.
- Ayrılık senaryosunun düşünülmemesi: Ortaklardan birinin ayrılmak istemesi halinde payın nasıl değerleneceğinin belirlenmemesi.
- Müdür yetkilerinin sınırsız bırakılması: Tek imza yetkisine sahip müdürün şirket adına geniş kapsamlı işlemler yapabilmesi.
- Sermayenin ödenmemesi: Taahhüt edilen sermayenin süresinde ödenmemesi, ortakların kişisel sorumluluğunu doğurabilir.
Ortaklar Arası Sözleşme (Pay Sahipleri Sözleşmesi)
Şirket sözleşmesi ticaret siciline tescil edilip ilan edildiğinden herkese açıktır. Ortaklar, kamuya açık olmasını istemedikleri konuları (değerleme formülleri, birlikte satma ve satışa katılma hakları, kilitlenme çözüm mekanizmaları gibi) ayrı bir pay sahipleri sözleşmesi ile düzenleyebilir. Bu sözleşme ortaklar arasında bağlayıcıdır; ancak şirkete ve üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması sınırlıdır. Bu nedenle kritik hükümlerin her iki belgede uyumlu şekilde düzenlenmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Limited şirket kurmak için asgari sermaye ne kadar?
1 Ocak 2024 tarihinden itibaren limited şirketler için asgari esas sermaye 50.000 Türk lirasıdır.
Limited şirket tek kişiyle kurulabilir mi?
Evet. Limited şirket tek bir gerçek veya tüzel kişi ortakla kurulabilir. Ortak sayısı elliyi aşamaz.
Limited şirket ortakları şirket borçlarından sorumlu mu?
Kural olarak hayır. Ancak şirketten tahsil edilemeyen vergi ve SGK primi gibi kamu alacaklarından ortaklar sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir.
Limited şirkette hisse devri nasıl yapılır?
Pay devri yazılı şekilde ve noter onaylı imzalarla yapılır, kural olarak genel kurul onayına tabidir ve ticaret siciline tescil edilir.
Şirket sözleşmesi sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Şirket sözleşmesi, kanundaki veya sözleşmedeki nisaplarla alınacak genel kurul kararıyla değiştirilebilir. Değişikliğin ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi gerekir.