Kısaca: Konut ve çatılı işyeri kiralarında yenilenen kira dönemindeki artış, bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını geçemez (TBK m. 344). Konut kiralarındaki %25 geçici sınırı 1 Temmuz 2024'te sona ermiştir. Beş yılı dolduran kira ilişkilerinde kira bedeli, emsal kiralar da dikkate alınarak hâkim tarafından yeniden belirlenebilir. Kiracı ancak kanunda sayılan sebeplerle (ihtiyaç, yeniden inşa, tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar, 10 yıllık uzama süresinin dolması gibi) tahliye edilebilir. Kira uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kira artış oranı ve tahliye koşulları, kiracılar ile kiraya verenler arasında en sık uyuşmazlık konusu olan meselelerdir. Son yıllarda yüksek enflasyon ortamında yapılan geçici düzenlemeler nedeniyle kamuoyunda farklı ve çoğu zaman güncelliğini yitirmiş bilgiler dolaşmaktadır. Bu yazıda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde kira artışına ilişkin güncel kuralları, kira tespit davasını, kiracının hangi durumlarda tahliye edilebileceğini, tahliye sürelerini ve kira uyuşmazlıklarında izlenecek yolları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Hangi Kira Sözleşmelerine Uygulanır?
Bu yazıda ele alınan kurallar, Türk Borçlar Kanunu'nun konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin özel hükümlerine (m. 339-356) dayanır. Arsa, tarla veya çatısız otopark kiraları gibi diğer kira sözleşmelerine genel hükümler uygulanır. Ayrıca niteliği gereği geçici kullanım için süresi altı ayı geçmeyen kira sözleşmeleri bu özel korumadan yararlanmaz.
Kira Artış Oranı Nasıl Belirlenir?
Yasal Üst Sınır: TÜFE On İki Aylık Ortalama
Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesine göre tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu oran, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her ay enflasyon verileriyle birlikte açıklanır. Kira artışında, kira döneminin yenilendiği aydan bir önceki ayın verisi esas alınır.
Sözleşmede daha düşük bir oran (örneğin yüzde yirmi) kararlaştırılmışsa bu oran uygulanır. Sözleşmede TÜFE ortalamasından daha yüksek bir oran yazılmışsa, aşan kısım geçersizdir ve kira bedeli yasal sınır üzerinden artırılabilir.
Yüzde Yirmi Beşlik Sınır Sona Erdi
Konut kiralarında 2022 yılında getirilen ve birkaç kez uzatılan yüzde yirmi beşlik geçici artış sınırı, 1 Temmuz 2024 tarihinde sona ermiştir. Bu tarihten sonra yenilenen konut kiralarında da üst sınır, işyeri kiralarında olduğu gibi TÜFE'nin on iki aylık ortalamasıdır.
Sözleşmede Artış Hükmü Yoksa
Sözleşmede kira artışına ilişkin bir hüküm bulunmuyorsa, kira bedeli hâkim tarafından bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını geçmemek koşuluyla, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir.
Yabancı Para Cinsinden Kiralar
Kira bedeli yabancı para cinsinden kararlaştırılmışsa, beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz. Ancak 2018 yılından itibaren Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde kira bedelinin döviz cinsinden veya dövize endeksli kararlaştırılması, istisnalar dışında yasaklanmıştır.
Beş Yıllık Dönem Sonunda Kira Tespiti
Beş yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ve beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde, her beş yılın sonunda ve bundan sonraki her beş yıllık dönemde yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli; TÜFE değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önüne alınarak hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenir. Bu davaya uygulamada kira tespit davası denir.
Kira tespit davasında mahkeme genellikle bilirkişi incelemesi yaptırır. Bilirkişi, kiralananın konumu, büyüklüğü, yaşı ve özelliklerini emsal kiralananlarla karşılaştırarak rayiç kira bedelini belirler. Hâkim, kiracının uzun süreli kiracılığını dikkate alarak rayiç bedel üzerinden bir hakkaniyet indirimi uygulayabilir.
Tespit Davasının Zamanı
Kira bedelinin belirlenmesi davası her zaman açılabilir. Ancak dava, yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılmışsa veya kiraya veren bu süre içinde kira bedelinin artırılacağını kiracıya yazılı olarak bildirmişse, belirlenen yeni kira bedeli yeni dönemin başından itibaren geçerli olur. Aksi halde dava, açıldığı tarihten sonraki kira döneminden itibaren sonuç doğurur.
Kiracının Tahliyesi: Hangi Durumlarda Mümkün?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı güçlü bir koruma altındadır. Belirli süreli sözleşmelerde kiracı, süre bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzamış sayılır. Kiraya veren ise sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Kiracının tahliyesi ancak kanunda sayılan sebeplerle mümkündür.
1. On Yıllık Uzama Süresinin Dolması (TBK m. 347)
Belirli süreli sözleşmelerde on yıllık uzama süresinin sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeyi sona erdirebilir. Örneğin bir yıllık sözleşmeyle başlayan kira ilişkisinde, ilk bir yıl ve ardından gelen on yıllık uzama süresi sonunda, yani toplam on bir yılın ardından bu yola başvurulabilir.
2. Kiraya Verenin İhtiyacı (TBK m. 350/1)
Kiraya veren, kiralananı kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut veya işyeri gereksinimi nedeniyle kullanma zorunluluğu varsa tahliye davası açabilir. İhtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması gerekir. Dava, belirli süreli sözleşmelerde sürenin sonundan, belirsiz süreli sözleşmelerde ise fesih dönemi ve süresine uygun olarak belirlenecek tarihten itibaren bir ay içinde açılmalıdır.
3. Yeniden İnşa ve İmar (TBK m. 350/2)
Kiralananın yeniden inşası veya imarı amacıyla esaslı onarımı, genişletilmesi ya da değiştirilmesi gerekli ve bu işler sırasında kiralananın kullanımı imkânsız ise tahliye istenebilir.
4. Yeni Malikin İhtiyacı (TBK m. 351)
Kiralananı sonradan edinen kişi, kendisi veya yakınları için ihtiyaç halinde, edinme tarihinden başlayarak bir ay içinde durumu kiracıya yazılı olarak bildirmek koşuluyla, kiralananı edinme tarihinden itibaren altı ay sonra açacağı dava ile tahliye ettirebilir.
5. Yazılı Tahliye Taahhüdü (TBK m. 352/1)
Kiracı, kiralananın tesliminden sonra kiralananı belirli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlenmiş ancak boşaltmamışsa, kiraya veren taahhüt tarihinden itibaren bir ay içinde icra takibi veya dava yoluyla tahliye isteyebilir. Kira sözleşmesiyle birlikte imzalatılan tahliye taahhütleri, kiracının iradesinin serbest olmadığı gerekçesiyle Yargıtay tarafından geçersiz sayılmaktadır.
6. İki Haklı İhtar (TBK m. 352/2)
Kiracı, bir kira yılı içinde (kira süresi bir yıldan kısa ise bu süre içinde) kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunulmasına sebep olmuşsa, kiraya veren kira süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde tahliye davası açabilir.
7. Kiracının Başka Konutu (TBK m. 352/3)
Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli bir konutunun bulunması ve kiraya verenin sözleşme kurulurken bunu bilmemesi halinde tahliye istenebilir.
8. Kira Bedelinin Ödenmemesi (Temerrüt)
Kiracının kira bedelini ödememesi halinde kiraya veren, kiracıya en az otuz gün süre vererek bu süre içinde ödeme yapılmazsa sözleşmeyi feshedeceğini yazılı olarak bildirebilir. Süre içinde ödeme yapılmazsa sözleşme feshedilebilir ve tahliye istenebilir. Bu yol, uygulamada çoğunlukla icra takibi yoluyla işletilir.
Arabuluculuk Zorunluluğu
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Kira bedelinin tespiti, kira alacağı, uyarlama ve tahliye talepli davalar bu kapsamdadır. Ancak İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki tahliye takipleri (örneğin kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle başlatılan tahliye talepli icra takibi) bu zorunluluğun dışındadır.
Kiracı ve Kiraya Veren İçin Pratik Öneriler
- Kira sözleşmesinin yazılı olarak yapılması ve kira başlangıç tarihinin açıkça belirtilmesi,
- Kira ödemelerinin banka yoluyla ve açıklama kısmına ilgili ay yazılarak yapılması,
- Kira artış bildirimlerinin ve ihtarların yazılı ve ispatlanabilir şekilde (noter, iadeli taahhütlü posta veya KEP) gönderilmesi,
- Kiralananın teslim anındaki durumunun fotoğraflarla belgelenmesi,
- Bildirim ve dava açma sürelerinin takvime işlenmesi.
Sıkça Sorulan Sorular
2026 yılında kira artış oranı ne kadar?
Kira artışında üst sınır, kira döneminin yenilendiği aydan bir önceki ay için TÜİK'in açıkladığı TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranıdır. Oran her ay değiştiğinden, kira yenileme tarihindeki güncel veri kontrol edilmelidir.
Ev sahibi kiracıyı sözleşme bitince çıkarabilir mi?
Hayır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşme süresinin bitmesi tek başına tahliye sebebi değildir. Kiraya veren, ancak kanunda sayılan sebeplerle veya on yıllık uzama süresinin sonunda tahliye isteyebilir.
Ev sahibi kira artışını yüzde yirmi beş ile sınırlamak zorunda mı?
Hayır. Konut kiralarındaki yüzde yirmi beşlik geçici sınır 1 Temmuz 2024 tarihinde sona ermiştir. Güncel üst sınır TÜFE on iki aylık ortalamasıdır.
Beş yıldır aynı evde oturuyorum, kira ne kadar artırılabilir?
Beş yıllık süre dolduktan sonra kiraya veren, kira tespit davası açarak kira bedelinin emsal kiralar da dikkate alınarak yeniden belirlenmesini isteyebilir. Bu durumda artış TÜFE sınırıyla bağlı değildir.
Kira davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023'ten itibaren kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İcra takipleri ise bu zorunluluğun dışındadır.