Kısaca: İlamsız icra takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz edebilir ve itiraz takibi durdurur (İİK m. 62). Alacaklı bu durumda 1 yıl içinde itirazın iptali davası açabilir veya belgeye dayanıyorsa 6 ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Çek, bono gibi kambiyo senetlerine dayalı takiplerde süre 5 gündür; itiraz icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz. Haksız itiraz veya haksız takip, alacağın en az %20'si oranında icra inkâr veya kötü niyet tazminatına yol açabilir.
Kendisine ödeme emri tebliğ edilen bir kişi için en kritik sorular, takibe karşı ne kadar süre içinde, nereye ve nasıl itiraz edebileceği ve itirazın ne gibi sonuçlar doğuracağıdır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamındaki süreler kısa ve kesindir; süresinde itiraz edilmemesi halinde takip kesinleşir ve borçlunun banka hesaplarına, maaşına, araçlarına ve taşınmazlarına haciz yoluna gidilebilir. Öte yandan haksız bir itiraz da borçlu aleyhine ciddi bir tazminat yükü doğurabilir. Bu yazıda en sık karşılaşılan takip türlerinde itiraz sürelerini, itirazın şeklini, alacaklının izleyebileceği yolları, tazminat risklerini ve şikâyet yolunu ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
İcra Takibi Türleri
İtiraz süreleri ve usulü takibin türüne göre değişir. Uygulamada en sık karşılaşılan takip türleri şunlardır:
| Takip türü | Ödeme emrine itiraz süresi | İtirazın yapılacağı yer | Takibi durdurur mu? |
| Genel haciz yoluyla ilamsız takip | 7 gün | İcra dairesi | Evet |
| Kambiyo senetlerine dayalı takip | 5 gün | İcra mahkemesi | Hayır (mahkeme kararı gerekir) |
| Kira alacağı ve tahliye talepli takip | 7 gün | İcra dairesi | Evet |
| İlamlı takip | 7 gün (icra emrine karşı) | İcra mahkemesi | Hayır (kural olarak) |
Genel Haciz Yoluyla İlamsız Takipte İtiraz
Süre ve Şekil
Bir mahkeme kararına dayanmayan genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m. 62). İtiraz, takibin yapıldığı icra dairesine dilekçeyle veya sözlü olarak yapılabilir; borçlu kendi bulunduğu yerdeki icra dairesine de itirazını bildirebilir. UYAP Vatandaş Portal üzerinden de itiraz edilebilmektedir. Süre, tebliğ tarihini izleyen günden başlar; son gün resmî tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş günü mesai bitiminde sona erer.
İtirazın Kapsamı
Borçlu; borcun tamamına veya bir kısmına, faize, alacaklının takip hakkına, yetkiye ya da imzaya itiraz edebilir. Borçlu itirazında sebep göstermek zorunda değildir. Ancak:
- İmzaya itiraz edilmek isteniyorsa bunun ayrıca ve açıkça belirtilmesi gerekir; aksi halde takibe dayanak belgedeki imza kabul edilmiş sayılır.
- Yetkiye itiraz ediliyorsa, yetkili icra dairesinin de gösterilmesi gerekir.
- Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa, itiraz edilen miktarın açıkça belirtilmesi gerekir; aksi halde itiraz edilmemiş sayılabilir.
İtirazın Sonucu
Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Bu aşamadan sonra alacaklının takibe devam edebilmesi için itirazı hukuken ortadan kaldırması gerekir. Borçlunun itiraz etmediği kısım için ise takip devam eder.
Alacaklı İtirazı Nasıl Ortadan Kaldırır?
1. İtirazın İptali Davası (İİK m. 67)
Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde (asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici veya iş mahkemesi) itirazın iptali davası açabilir. Bu bir alacak davasıdır ve alacağın varlığı her türlü delille tartışılır. Alacağın türüne göre dava öncesinde arabulucuya başvurulması zorunlu olabilir (ticari alacaklar, işçilik alacakları, tüketici uyuşmazlıkları gibi). Bir yıllık süre geçirilse bile alacaklı genel hükümlere göre alacak davası açabilir; ancak bu durumda mevcut takibe devam edilemez.
2. İtirazın Kaldırılması (İİK m. 68-70)
Alacak, İİK'nın 68. maddesinde sayılan belgelere dayanıyorsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu belgeler şunlardır:
- İmzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış borç ikrarını içeren belgeler,
- Resmî daire veya yetkili makamların yetkileri dahilinde verdikleri belgeler,
- İlam niteliğindeki belgeler.
İtirazın kaldırılması yargılaması basit yargılama usulüne tabidir ve daha hızlı sonuçlanır; ancak yalnızca belgeler üzerinden sınırlı bir inceleme yapılır.
İcra İnkâr ve Kötü Niyet Tazminatı
İtirazın iptali veya kaldırılması aşamasında borçlunun itirazının haksız olduğu anlaşılır ve alacak likit (belirli veya belirlenebilir) ise, alacaklının talebi üzerine borçlu aleyhine alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilir. Aynı şekilde takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine alacaklı aleyhine de en az yüzde yirmi oranında kötü niyet tazminatına hükmedilebilir. Bu nedenle itiraz kararı, alacağın varlığına ilişkin belgeler ve deliller değerlendirilerek verilmelidir.
Kambiyo Senetlerine Dayalı Takipte İtiraz
Çek, bono (emre yazılı senet) ve poliçeye dayalı takipler, alacaklıya hızlı tahsil imkânı tanıyan özel bir takip yoludur ve süreler daha kısadır.
- Süre: Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde itiraz ve şikâyette bulunabilir (İİK m. 168, 169).
- Mercii: İtiraz icra dairesine değil, takibin yapıldığı yerin icra mahkemesine yapılır.
- Takibe etkisi: İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlunun icra mahkemesinden takibin geçici olarak durdurulmasını talep etmesi gerekir.
- İspat: Borca itiraz, kural olarak ancak yazılı belgelerle ispat edilebilen sebeplere (ödeme, ibra, takas gibi) dayandırılabilir.
- İmzaya itiraz: İcra mahkemesi imzanın borçluya ait olup olmadığını inceler, gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır. İmzaya itirazın reddi halinde borçlu aleyhine para cezasına da hükmedilebilir.
- Şikâyet: Senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı, vadesinin gelmediği veya zamanaşımına uğradığı gibi iddialar şikâyet yoluyla ileri sürülür.
Kira Alacağı ve Tahliye Talepli Takipte İtiraz
Kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle başlatılan tahliye talepli takiplerde (örnek 13 ödeme emri) borçlu kiracıya gönderilen ödeme emrinde itiraz süresi yedi gündür; kira bedelinin ödenmesi için ise konut ve çatılı işyerlerinde otuz günlük süre verilir. Kiracı süresinde itiraz etmez ve otuz gün içinde borcu ödemezse, kiraya veren icra mahkemesinden tahliye talep edebilir. Kiracının itiraz etmesi halinde ise kiraya veren, itirazın kaldırılması ve tahliye talebiyle icra mahkemesine başvurabilir.
Borçlunun Diğer İmkânları
Menfi Tespit ve İstirdat Davası
İtiraz süresini kaçıran ve takip kesinleşen borçlu, borçlu olmadığını iddia ediyorsa genel mahkemede menfi tespit davası açabilir. Borcu ödemek zorunda kalmışsa, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası ile ödediğini geri isteyebilir. Menfi tespit davasında takibin durdurulması için teminat karşılığında ihtiyati tedbir talep edilebilir.
Gecikmiş İtiraz
Borçlu, ödeme emrine süresi içinde itiraz edememesinin ağır hastalık gibi elinde olmayan bir sebepten kaynaklandığını ispat ederse, takip tamamlanmadıkça engelin ortadan kalkmasından itibaren üç gün içinde gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir (İİK m. 65).
Şikâyet Yolu
İcra dairesinin kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan işlemlerine karşı, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir (İİK m. 16). Şikâyet konularına örnekler:
- Ödeme emrinin usulsüz tebliğ edilmesi,
- Haczedilemeyecek malların veya maaşın kanuni sınırı aşan kısmının haczedilmesi,
- Kıymet takdirine itiraz,
- Faiz veya masrafların hatalı hesaplanması.
Kamu düzenine ilişkin şikâyet sebepleri (örneğin hiç tebligat yapılmaması) ise herhangi bir süreye bağlı değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte yedi gün, kambiyo senetlerine dayalı takipte beş gündür. Süre, ödeme emrinin tebliğini izleyen günden başlar.
İcra takibine itiraz etmek için gerekçe yazmak gerekir mi?
İlamsız takipte borçlu gerekçe göstermek zorunda değildir. Ancak imzaya itiraz edilecekse bunun ayrıca belirtilmesi gerekir. Kambiyo senetlerine dayalı takipte ise itiraz sebeplerinin belgelerle ortaya konulması gerekir.
Haksız yere itiraz edersem ne olur?
Alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması yoluna başvurur ve itirazın haksız olduğu anlaşılırsa, alacağın likit olması halinde borçlu aleyhine en az yüzde yirmi oranında icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.
İtiraz süresini kaçırdım, ne yapabilirim?
Borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız menfi tespit davası açabilir, ödeme yaptıysanız istirdat davasıyla geri isteyebilirsiniz. Elinizde olmayan bir sebeple itiraz edemediyseniz gecikmiş itiraz yolu da değerlendirilebilir.
e-Devlet üzerinden icra takibine itiraz edilebilir mi?
Evet. UYAP Vatandaş Portal üzerinden icra dosyasına erişilerek itiraz dilekçesi elektronik ortamda gönderilebilir.