Makale7 dk okuma
Kısaca: Sosyal medyada hakarete veya kişilik hakkı ihlaline uğrayan kişi; ceza yolunda failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde savcılığa şikâyette bulunabilir (TCK m. 125, 73), özel hukuk yolunda ise TMK m. 24-25 uyarınca saldırının durdurulmasını ve içeriğin kaldırılmasını, TBK m. 58 uyarınca manevi tazminat talep edebilir. 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi Anayasa Mahkemesi'nce iptal edildiğinden, kişilik hakkı ihlaline dayalı içerik kaldırma talepleri bugün ağırlıklı olarak hukuk mahkemelerinde ileri sürülmektedir. İlk ve en önemli adım, delillerin URL ve tarih bilgisiyle güvenilir biçimde kayıt altına alınmasıdır.

Sosyal medya, düşüncelerin hızla paylaşılabildiği ve geniş kitlelere ulaşılabildiği bir alan olmakla birlikte, hakaret, iftira, özel hayatın ifşası ve kişilik hakkı ihlallerinin de saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşabildiği bir ortamdır. Bu tür ihlallerle karşılaşan kişiler için ceza hukuku ve özel hukuk alanında farklı başvuru yolları bulunmaktadır. Her yolun kendine özgü süreleri, şartları ve sonuçları olduğundan, doğru yolun ve doğru zamanlamanın seçilmesi büyük önem taşır. Bu yazıda delillerin korunmasından başlayarak hakaret suçunu, kişilik hakkının korunmasına yönelik davaları, içerik kaldırma yollarını, anonim hesaplar sorununu ve ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasındaki dengeyi ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

İlk Adım: Delillerin Korunması

Sosyal medya içerikleri kısa sürede silinebilir, düzenlenebilir veya hesap kapatılabilir. Bu nedenle herhangi bir hukuki adım atmadan önce delillerin güvenilir biçimde kayıt altına alınması gerekir:

  • Ekran görüntüsü: Paylaşımın tamamı, hesap adı, kullanıcı adı, paylaşım tarihi ve saati ile etkileşim sayıları görünecek şekilde alınmalıdır.
  • URL bilgisi: Paylaşımın ve paylaşımı yapan hesabın bağlantı adresleri ayrıca kaydedilmelidir. Mahkemeler, içerik kaldırma kararlarında URL bazında karar verir.
  • Video ve hikâyeler: Kısa süreli içerikler (hikâye, canlı yayın) ekran kaydı ile belgelenmelidir.
  • Tespit: Delil değerini güçlendirmek için içeriğin noter tespiti yaptırılabilir veya mahkemeden delil tespiti talep edilebilir. Elektronik tespit hizmetleri de uygulamada kullanılmaktadır.
  • Tanıklar: İçeriği gören kişilerin bilgileri not edilmelidir.

Ceza Hukuku Yolu

Hakaret Suçu (TCK m. 125)

Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesine göre bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi cezalandırılır. Suçun mağdurun gıyabında işlenebilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi gerekir.

Hakaretin alenen işlenmesi, cezanın altıda biri oranında artırılmasını gerektirir. Herkesin erişimine açık sosyal medya paylaşımları, uygulamada çoğu zaman aleniyet koşulu kapsamında değerlendirilir. Ayrıca hakaretin kamu görevlisine görevinden dolayı, dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç veya düşünceleri nedeniyle işlenmesi gibi haller de cezayı artıran nitelikli hallerdir.

Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma

Hakaret suçu, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret dışında şikâyete bağlıdır. Şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılmalıdır (TCK m. 73). Bu süre geçirildiğinde şikâyet hakkı düşer. Hakaret suçu ayrıca uzlaştırma kapsamındadır; soruşturma aşamasında taraflar arasında uzlaştırma süreci yürütülür ve uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir.

Diğer İlgili Suçlar

  • Tehdit (TCK m. 106),
  • Özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m. 134): Özel görüntü veya bilgilerin rızası olmadan ifşası,
  • Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi veya yayılması (TCK m. 136),
  • Israrlı takip (TCK m. 123/A),
  • Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (TCK m. 217/A).

Anonim ve Sahte Hesaplar

Failin kimliğinin bilinmediği anonim veya sahte hesaplarda, kimlik tespiti savcılık aracılığıyla yapılır. Savcılık, ilgili platformlardan hesap bilgileri ve IP kayıtlarını talep edebilir. Ancak yurt dışında bulunan platformlardan bilgi alınması, uluslararası adli yardımlaşma süreçlerine bağlı olabildiğinden zaman alabilir veya her zaman sonuç vermeyebilir. Türkiye'de temsilci atamış sosyal ağ sağlayıcıları bakımından ise 5651 sayılı Kanun'daki yükümlülükler çerçevesinde süreç görece daha hızlı ilerleyebilir.

Özel Hukuk Yolu: Kişilik Hakkının Korunması

Koruma Davaları (TMK m. 24-25)

Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kişiye hâkimden koruma isteme hakkı tanır. 25. madde uyarınca davacı şu talepleri ileri sürebilir:

  • Saldırı tehlikesinin önlenmesi: Henüz gerçekleşmemiş ancak muhtemel bir saldırının engellenmesi,
  • Saldırıya son verilmesi: Devam eden ihlalin durdurulması ve içeriğin kaldırılması,
  • Hukuka aykırılığın tespiti: Sona ermiş olsa bile etkisi devam eden saldırının hukuka aykırı olduğunun tespiti,
  • Kararın yayınlanması: Düzeltme veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması.

Bu davalarda içeriğin yayılmaya devam etmesinin önlenmesi için ihtiyati tedbir talep edilmesi önem taşır.

Manevi ve Maddi Tazminat (TBK m. 58)

Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören kişi, uğradığı manevi zarar karşılığında manevi tazminat talep edebilir. Tazminat miktarı; ihlalin ağırlığı, içeriğin yayılma derecesi, tarafların sosyal ve ekonomik durumu ve kusur derecesi dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir. İhlal nedeniyle iş kaybı, müşteri kaybı veya tedavi gideri gibi somut zararlar doğmuşsa bunlar da maddi tazminat olarak talep edilebilir. Tazminat davası, kural olarak davalının yerleşim yerinde veya zarar görenin yerleşim yerinde açılabilir.

Erişimin Engellenmesi ve İçeriğin Kaldırılması

5651 Sayılı Kanun'un 9. Maddesinin İptali

Daha önce kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza hâkimliğinden hızlı bir şekilde içeriğin kaldırılması ve erişimin engellenmesi talep edilmesini sağlayan 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve iptal kararı Ekim 2023'te yürürlüğe girmiştir. Mahkeme, kararlarda çekişmeli yargılama bulunmaması ve tedbirlerin süresiz olması gibi gerekçelere dayanmıştır.

Bu nedenle kişilik hakkı ihlali iddiasına dayanan içerik kaldırma talepleri, bugün ağırlıklı olarak hukuk mahkemeleri önünde ve Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerine dayanılarak ileri sürülmektedir. Bu yol, sulh ceza hâkimliği yoluna göre daha uzun sürebildiğinden ihtiyati tedbir talebi kritik önem kazanmıştır. Bu alanda yeni bir yasal düzenleme gündemde olduğundan, başvuru tarihinde yürürlükte olan mevzuatın kontrol edilmesi gerekir.

Özel Hayatın Gizliliği (5651 m. 9/A)

Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler bakımından ayrı bir başvuru yolu düzenlenmiştir. Bu kapsamda ilgili kurum aracılığıyla erişimin engellenmesi talep edilebilir ve verilen karar sulh ceza hâkimliğinin onayına sunulur.

Platform Başvuruları

Sosyal medya platformlarının kendi şikâyet ve bildirim mekanizmaları, içeriğin kaldırılması için hızlı ve masrafsız bir yol olarak kullanılabilir. Türkiye'de temsilci atamış sosyal ağ sağlayıcıları, kişilerin içerik kaldırma başvurularını kanunda öngörülen kısa süreler içinde yanıtlamakla yükümlüdür. Platform başvurusu, yargısal yollara alternatif değil, onlarla birlikte kullanılabilecek bir araçtır.

İfade Özgürlüğü ile Kişilik Hakları Arasındaki Denge

Her olumsuz yorum, sert eleştiri veya hoşa gitmeyen ifade hakaret ya da kişilik hakkı ihlali sayılmaz. Mahkemeler ve Anayasa Mahkemesi, ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasında denge kurarken şu kriterleri dikkate alır:

  • Kamu yararı: Paylaşımın kamuoyunu ilgilendiren bir konuya ilişkin olup olmadığı,
  • Kişinin konumu: Siyasetçiler, kamu görevlileri ve kamuya mal olmuş kişiler bakımından eleştirinin sınırlarının daha geniş olduğu,
  • Gerçeklik: İsnat edilen olguların gerçeğe uygun olup olmadığı veya gerçek olduğuna inanmak için makul sebep bulunup bulunmadığı,
  • Bağlam ve üslup: İfadelerin bir tartışma bağlamında mı kullanıldığı, değer yargısı mı yoksa olgu iddiası mı olduğu ve konu ile ifade arasındaki dengenin korunup korunmadığı.

Tüketici yorumları gibi gerçek deneyimlere dayanan ve ölçülü dille yazılmış eleştiriler kural olarak ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilir. Buna karşılık gerçeğe aykırı iddialar ve aşağılayıcı ifadeler korunmaz.

Şirketler İçin Özel Durum

Tüzel kişilerin de ticari itibarı korunan bir kişilik hakkıdır. Şirketler, gerçeğe aykırı ve itibar zedeleyici paylaşımlar nedeniyle koruma davası açabilir ve şartları varsa haksız rekabet hükümlerine de başvurabilir. Ancak tüzel kişiler bakımından manevi tazminat değerlendirmesi, gerçek kişilerden farklı kriterlere göre yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sosyal medyada hakaret için şikâyet süresi nedir?

Hakaret suçu şikâyete bağlıdır ve şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.

Ekran görüntüsü mahkemede delil olarak kabul edilir mi?

Evet, ekran görüntüsü delil olarak sunulabilir. Ancak içeriğin değiştirilmiş olabileceği itirazlarına karşı URL bilgisinin kaydedilmesi ve gerektiğinde noter tespiti veya mahkeme aracılığıyla delil tespiti yaptırılması delil değerini güçlendirir.

Sahte hesaptan hakaret edilirse ne yapılabilir?

Savcılığa şikâyette bulunularak hesap sahibinin tespiti için platformdan bilgi istenmesi talep edilebilir. Kimlik tespit edilemese bile içeriğin kaldırılması için platform başvurusu ve hukuk mahkemesi yolları kullanılabilir.

Sosyal medyada hakarete uğrayan kişi ne kadar tazminat alabilir?

Manevi tazminatın miktarı kanunda belirlenmemiştir; hâkim ihlalin ağırlığını, yayılma derecesini, tarafların durumunu ve kusuru dikkate alarak takdir eder.

Eleştiri yazısı hakaret sayılır mı?

Ölçülü, gerçeğe dayanan ve kamuoyunu ilgilendiren eleştiriler kural olarak ifade özgürlüğü kapsamındadır. Aşağılayıcı ifadeler, sövme veya gerçeğe aykırı olgu isnatları ise hakaret ve kişilik hakkı ihlali oluşturabilir.

Eskişehir web tasarım: Progela
Zeus Dijital Avukat SEO/GEO Çalışmaları